ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )

499

سفرنامه شاردن ( فارسى )

نزديك پل براى توقف مسافران ساخته شده بود و سمله ) Semele ( نام دارد بار افگنديم . رود قزل اوزن از رود ميانه بزرگ‌تر و جريانش تندتر است . اين رودخانه از سلسله جبال درگزين سرچشمه مىگيرد و به طرف ماد جريان مىيابد ، و پس از گذشتن از شهر معتبر اردبيل به درياى خزر مىريزد . قزل اوزن در فاصل ميان پارت و ماد است ، و در تغيير آب و هواى دو سرزمين تأثير بسيار دارد . چنان كه هواى ماد غالبا ابرناك و مرطوب است . در آن‌جا باد زياد مىوزد ، و باران به قدر كافى مىبارد . بر اثر رطوبت كافى در غالب نقاط به طور ديم استفاده زراعى مىشود . اما هواى پارت چنان خشك است كه گاهى در مدت شش ماه نه در آن بارندگى مىشود و نه برف مىبارد . زمينش شنى است ، و بدون آبيارى زراعت سود نمىدهد . سرزمين پارت كه در قرون قديم يكى از امپراتوريهاى مهم بوده اكنون يكى از مهم‌ترين استانهاى ايران است . چون از املاك خالصهء شاه مىباشد حاكمى به آن جا فرستاده نمىشود . ايرانيان مىگويند اين سرزمين از طرف مشرق به خراسان ، از طرف جنوب به فارس كه ايران حقيقى و اصلى به شمار مىرفته ، از مغرب به آذربايجان يا ماد ، از شمال به گيلان و مازندران - هيركانى باستان - محدود است . طول پارت دويست فرسنگ و عرضش در حدود صد و پنجاه فرسنگ است . هوايش خشك است ، اما بنا به آنچه مىگويند همهء نقاطش داراى سالم‌ترين هواى سراسر گيتى است . بسيارى از جاهاى آن كوهستانى است ، اما همهء اين ارتفاعات خشك و عارى از درخت و سبزه و گياه است ، و جز انواع خار در آن نمىرويد . در اين سرزمين آن‌جا كه رودى يا چشمه‌اى جريان دارد ، يا در كاريزى آب روان است از بركت آب زمين حاصلخيز و پردرخت است ، اما در نقاط بدون آب زراعت ديمى ممكن نمىشود . اين سرزمين وسيع بيش از چهل شهر ندارد . اين مقدار شهر نسبت به وسعت آن اندك است . اما چون ايران اصولا كشورى كم جمعيت مىباشد همين‌قدر نيز مهم است . مردم مشرق زمين پارت را عراق عجم - عراق ايران - مىنامند تا از عراق عرب متمايز باشد . همچنين به آن بلاد الجبل مىگويند زيرا پارت يا عراق عجم سرزمينى كوهستانيست . مورخان باستان بر اين باورند كه پارتها شاخه‌اى از نژاد سيتها مىباشند ، اما به عقيدهء من نژادشان به تركان و تاتارهايى مىپيوندد كه در سرزمينهاى شمال ايران